Türk armatörler 2026'da milyarlarca dolarlık siparişlerini Çin ve Güney Kore'ye verirken, Altınova Tersaneler Bölgesi ticari gemi inşasında durgunluk yaşıyor. Savunma projeleri sürerken, ABD ile olası askeri iş birlikleri bölge için umut olarak görülüyor.
Sektörde siparişlerin azalması nedeniyle bazı tersanelerin iş hacminin düştüğü, taşeron firmaların ödeme sıkıntısı çektiği ve istihdamın olumsuz etkilendiği konuşuluyor. Buna karşın savunma sanayii projeleri yürüten tersaneler faaliyetlerini sürdürüyor.
Türkiye'nin önde gelen armatörleri son aylarda peş peşe Çin ve Güney Kore tersaneleriyle milyarlarca dolarlık sözleşmelere imza attı. Uygun maliyet, devlet destekli finansman, yüksek üretim kapasitesi ve kısa teslim süreleri nedeniyle Asya tersaneleri, Türk şirketlerinin yeni gemi yatırımlarında ilk tercih olmaya devam ediyor.
Milyarlarca dolarlık sipariş Asya'ya
Son dönemde açıklanan siparişler dikkat çekici boyuta ulaştı.
Ciner Shipping, Çin'deki New Dayang Shipbuilding tersanesine 6 adet Ultramax dökme yük gemisi siparişi verdi. Ayrıca Güney Kore'deki HD Hyundai tersanelerine çok büyük LPG ve amonyak taşıyıcı gemiler sipariş ederek toplam değeri 1 milyar doların üzerine çıkan yatırım gerçekleştirdi.
YASA Shipping (Yalçın Sabancı), Çin tersanelerinde konteyner gemileri ile Suezmax tanker inşa ettirmek üzere anlaşmalar yaptı.
EOS Grup, Çin'de yaklaşık 130 milyon dolarlık dört yeni gemi siparişi verdi.
Son yıllarda Advantage Tankers, Bayegan, Beşiktaş Denizcilik ve diğer bazı Türk armatörlerinin de yeni gemi yatırımlarını Çin ve Güney Kore tersanelerine yönlendirdiği biliniyor.
Denizcilik sektörüne göre bu eğilim yalnızca Türkiye'ye özgü değil. Dünya genelinde ticari gemi siparişlerinin önemli bölümü Çin ve Güney Kore tersanelerine gidiyor.
Altınova'da tablo farklı
Türkiye'nin en büyük gemi inşa kümelerinden biri olan Yalova Altınova Tersaneler Bölgesi, uzun yıllardır binlerce kişiye istihdam sağlayan stratejik bir üretim merkezi konumunda.
Ancak sektör kaynaklarına göre son dönemde ticari gemi siparişlerinde yaşanan yavaşlama, bölgedeki bazı tersaneleri doğrudan etkilemeye başladı.
İddiaya göre bazı tersaneler kapasitelerinin altında çalışırken, taşeron firmalar tahsilat sıkıntısı yaşıyor. Bazı taşeron şirketlerin çalışanlarına maaşlarını aylarca gecikmeli ödeyebildiği, bazı çalışanların ise işsiz kaldığı ifade ediliyor.
Askeri proje yapan tersaneler etkilenmiyor
Bununla birlikte Altınova'daki tüm tersaneler aynı durumda değil.
Özellikle Sefine Tersanesi başta olmak üzere savunma sanayii projelerinde görev alan bazı tersaneler, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Savunma Sanayii Başkanlığı için yürütülen askeri gemi projeleri sayesinde üretimlerini sürdürüyor.
Uzmanlar, ticari gemi inşa eden tersaneler ile askeri projelerde çalışan tersanelerin ekonomik koşullarının birbirinden farklı değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Yabancı işçi tartışması
Sektörde son dönemde tartışılan konulardan biri de yabancı işçi istihdamı.
İddiaya göre bazı tersaneler, özellikle kaynakçı, montajcı ve çelik işçisi ihtiyacını karşılamak amacıyla Pakistan, Hindistan ve bazı Asya ülkelerinden işçi istihdam ediyor.
Sektör temsilcileri bunun belirli mesleklerde yaşanan iş gücü açığından kaynaklandığını belirtirken, bazı çalışanlar ise maliyetleri düşürmek amacıyla daha düşük ücretli yabancı iş gücünün tercih edildiğini savunuyor.
Öte yandan, iş hacmindeki daralma nedeniyle bazı yerli işçilerin işsiz kalması, bu tartışmayı daha da büyütüyor.
Neden Türkiye değil?
Sektör temsilcilerine göre Türk armatörlerinin Çin ve Güney Kore'yi tercih etmesinin başlıca nedenleri şunlar:
Devlet destekli uzun vadeli finansman,
Daha düşük üretim maliyetleri,
Çok yüksek üretim kapasitesi,
Kısa teslim süreleri,
Özellikle Güney Kore'nin yüksek teknolojili LNG, LPG ve amonyak taşıyıcı gemilerdeki uzmanlığı.
Türkiye'deki tersaneler ise özellikle finansman maliyetleri ve küresel fiyat rekabetinde zorlanıyor.
Devlet ne yapabilir?
Sektör temsilcileri, çözümün yasaklayıcı uygulamalardan değil, rekabet gücünü artıracak politikalardan geçtiğini belirtiyor.
Öne çıkan öneriler ise şöyle:
Türk armatörlerinin yerli tersaneleri tercih etmesini sağlayacak vergi ve finansman teşvikleri,
Eximbank ve kamu bankaları aracılığıyla uzun vadeli, düşük faizli kredi paketleri,
Kamu kurumlarının ihtiyaç duyduğu gemilerin mümkün olduğunca yerli tersanelerde yaptırılması,
Yerli tersanelerin yüksek katma değerli ve özel amaçlı gemi üretiminde desteklenmesi,
Taşeron firmaların finansman sorunlarını hafifletecek yeni destek mekanizmaları,
Mesleki eğitim yatırımlarının artırılması ve yabancı işçi istihdamının çalışma mevzuatı çerçevesinde etkin şekilde denetlenmesi.
Altınova'nın geleceği
Altınova tersanelerindeki olası bir daralma yalnızca gemi inşa sektörünü değil; çelik üreticilerinden elektrik ve makine firmalarına, nakliyecilerden ilçe esnafına kadar geniş bir ekonomik zinciri etkiliyor.
Bugün sektörün önündeki en önemli soru şu:
Türk şirketleri milyarlarca dolarlık gemi siparişlerini Çin ve Güney Kore'ye verirken, Türkiye'nin en önemli gemi inşa merkezlerinden biri olan Altınova'nın bu pastadan daha fazla pay alabilmesi için hangi adımlar atılacak?
Bu soruya verilecek yanıt, yalnızca Yalova ekonomisi için değil, Türkiye'nin gemi inşa sanayisinin geleceği açısından da belirleyici olacak.
ABD ile olası iş birliği Altınova için umut olabilir
Altınova tersaneleri ticari gemi siparişlerinde yaşanan durgunluk nedeniyle zor bir dönemden geçerken, son haftalarda ABD ile gemi inşa alanında gündeme gelen temaslar sektör için yeni bir umut olarak değerlendiriliyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Temmuz ayında gerçekleştirilen NATO Zirvesi sonrasında yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump ile gemi inşa sanayiini görüştüklerini belirterek, "Fırkateynler, korvetler ve denizaltılar olabilir. Türkiye bunu kendi tersanelerinde yapar." ifadelerini kullandı.
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump da, ABD Donanması'nın gemi inşa kapasitesini artırmak amacıyla bazı savaş gemilerinin belirli şartlar altında yurt dışındaki tersanelerde de inşa edilebilmesine imkân tanıyan yeni bir düzenlemeyi yürürlüğe koydu. Kararın, ABD'nin müttefik ülkelerin gemi inşa kapasitesinden daha fazla yararlanmasının önünü açabileceği değerlendiriliyor.
Altınova'nın kapasitesi dikkat çekiyor
Yalova Altınova Tersaneler Bölgesi, yalnızca ticari gemi üretiminde değil, savunma sanayi projelerinde de önemli bir altyapıya sahip bulunuyor. Bölgedeki bazı tersaneler, MİLGEM başta olmak üzere çeşitli askeri gemi projelerinde görev alırken, uluslararası standartlarda savaş gemisi, destek gemisi ve özel maksatlı deniz platformları üretebilecek teknik kapasiteye sahip.
Sektör temsilcileri, ABD ile denizcilik alanındaki olası iş birliklerinin somut projelere dönüşmesi halinde bundan en fazla fayda sağlayabilecek bölgelerin başında Altınova'nın gelebileceğini belirtiyor.
Ancak şu aşamada ABD tarafından Türk tersanelerine verilmiş kesinleşmiş bir savaş gemisi siparişi bulunmuyor. Görüşmeler ve karşılıklı açıklamalar, iki ülke arasında gelecekte savunma sanayi ve gemi inşa alanında iş birliği ihtimalinin değerlendirildiğini gösteriyor.